Vụ chôn chất thải Formosa: Đã đến lúc khởi tố các bị can

Đến nay, vừa tròn 1 năm ngày phát hiện hành vi sai phạm nghiêm trọng của Formosa trong việc chôn chất thải tại khu vực TX Kỳ Anh (Hà Tĩnh). Sau sự việc gây chấn động này, CQĐT đã vào cuộc quyết liệt, khởi tố vụ án hình sự.

Dư luận hoan nghênh và tin tưởng rằng, vụ án sẽ sớm được xét xử, các đối tượng phạm pháp phải chịu mức án thích đáng. Thường trực Tỉnh uỷ đã nỗ lực chỉ đạo các cơ quan chức năng khởi tố vụ án, khởi tố bị can. Tuy nhiên, do những vướng mắc từ luật đã khiến CQĐT Công an Hà Tĩnh gặp rất nhiều khó khăn trong việc khởi tố bị can vụ án chôn chất thải Formosa trong trang trại giám đốc môi trường đô thị TX Kỳ Anh.

Đã gần 1 năm sau khi Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Hà Tĩnh đã ra quyết định khởi tố hình sự vụ án chôn chất thải độc hại Formosa tại trang trại của ông Lê Quang Hòa, Giám đốc Công ty Môi trường đô thị TX Kỳ Anh, dư luận tại Hà Tĩnh vẫn dõi theo và mong chờ những cá nhân, tập thể liên quan phải chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Bàn về nội dung trên, Đại tá Bùi Đình Quang, Phó Giám đốc, Thủ trưởng Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Hà Tĩnh cho biết, đây là vụ án mà Cơ quan CSĐT Công an tỉnh cũng như Thường trực Tỉnh ủy tỉnh Hà Tĩnh rất quan tâm.

Tuy nhiên, sau khi ra quyết định khởi tố vụ án (2/8/2016), đã có những tình tiết phức tạp, vướng mắc nhiều điểm về luật khiến việc khởi tố bị can gặp rất nhiều khó khăn. Theo Đại tá Bùi Đình Quang, tại Điều 182 Bộ luật Hình sự năm 1999, được sửa đổi vào năm 2009 quy định, về hành vi cấu thành tội gây ô nhiễm môi trường là gây ra hậu quả nghiêm trọng.

Trong vụ án này, mặc dù Cơ quan CSĐT đã giám định được có chất độc trong 276 tấn bùn thải của Công ty Formosa chôn tại trang trại của ông Lê Quang Hòa nhưng khi đang tiến hành chôn lấp thì bị bắt quả tang nên những hậu quả để lại cho môi trường chưa thể xác định được.

Kết quả giám định các mẫu đất, nước, đất trong khu vực đều không có chất độc, chưa gây ra hậu quả vật chất, bởi vậy Cơ quan CSĐT chưa để khởi tố bị can. Trước những khó khăn, vướng mắc đó, trong gần 1 năm qua, Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Hà Tĩnh đã phát đi nhiều văn bản gửi Cục Cảnh sát Môi trường; Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công An; Vụ pháp chế Bộ Công An; Bộ Tài nguyên Môi trường; Liên ngành tư pháp Trung Ương để xin ý kiến hướng dẫn, chỉ đạo. Đáng nói, kết quả nhận được từ các văn bản trả lời là hành vi chôn chất thải trong vụ án không xác định được gây ra hậu quả nghiêm trọng.

Cụ thể, trong Công văn số 2244 gửi Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Hà Tĩnh, Vụ pháp chế Bộ Công an nêu rõ: Hành vi thải vào không khí, nguồn nước, đất.. các chất gây ô nhiễm môi trường vượt quá quy chuẩn quốc gia về chất thải có mức độ nghiêm trọng là môi trường bị ô nhiễm nghiêm trọng gây hậu quả nghiêm trọng là những tình tiết thuộc mặt khách quan về cấu thành tội gây ô nhiễm môi trường.

Hiện nay, chưa có văn bản nào của cơ quan thẩm quyền hướng dẫn về các tình tiết nêu trên. Công ty Môi trường & Đô thị TX Kỳ Anh chôn 276 tấn bùn thải có bộ thông số trong xyanua vượt ngưỡng chất thải từ 1,1 đến 2,9 lần và xyanua hoạt động vượt ngưỡng 4 là chưa thuộc trường hợp vượt ngưỡng 1 thông số kỹ thuật trở lên theo quy định và tiêu chí xác định cơ sở gây ô nhiễm môi trường tại Khoản 1, Điều 9, Thông tư số 44 của Bộ TNMT.

Bởi vậy, Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Hà Tĩnh cần xác định 1 thông số môi trường khác để đánh giá hậu quả; các tình tiết gây hậu quả khác cần trao đổi với các cơ quan tố tụng khác. Nội dung này cũng được Văn phòng Cơ quan CSĐT (C44) Bộ Công an chỉ rõ trong văn bản trả lời Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Hà Tĩnh.

Theo đó, C44 khẳng định, việc Cơ quan CSĐT tỉnh Hà Tĩnh khỏi tố vụ án gây ô nhiễm môi trường là có căn cứ pháp luật. Tuy nhiên, do đến nay chưa có văn bản hướng dẫn xác định như thế nào là vượt qua quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất thải ở mức độ nghiêm trọng nên các cơ quan tố tụng Hà Tĩnh cần xem xét những hậu quả nghiêm trọng khác, bao gồm hậu quả vật chất và phi vật chất do hành vi phạm tội gây ra.

Căn cứ tài liệu, chứng cứ vụ án, Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Hà Tĩnh xét thấy, hành vi của Lê Quang Hòa (GĐ); Lê Anh Tài, Phó GĐ Công ty Môi trường đô thị TX Kỳ Anh đủ yếu tố cấu thành tội gây ô nhiễm môi trường, cần phải khởi tố điều tra xử lý vì hậu quả mà 2 cá nhân trên gây ra được xác định là hậu quả phi vật chất.

Theo đó, hành vi chôn thải bị phát giác đã khiến người dân địa phương rất bức xúc. Hàng ngàn lượt người dân tại đây đã nhiều lần tụ tập, kéo đến trụ sở UBND thị xã Kỳ Anh biểu tình, gây mất trật tự xã hội, an ninh chính trị trên địa bàn.

Bên cạnh đó, hành vi tiếp tay cho Công ty Formosa chôn chất thải công nghiệp độc hại gần thượng nguồn Sông Trí của ông Lê Quang Hòa và Lê Anh Tài đã khiến dư luận phẫn nộ. Gần 200 bài báo trong nước và nước ngoài, hàng ngàn bài viết trên mạng xã hội đã kịch liệt lên án, phẫn nộ trước hành vi trên. Điều này đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến tình hình chính trị, xã hội của toàn tỉnh Hà Tĩnh và trên cả nước.

“Với những hậu quả phi vật chất mà hành vi chôn chất thải đã gây ra, Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Hà Tĩnh vừa có văn bản gửi lên các bộ, ngành Trung Ương, tiếp tục xin ý kiến, hướng dẫn, chỉ đạo về việc khởi tố các bị can liên quan đến vụ án để không bỏ lọt tội phạm, xử đúng người, đúng tội”, Đại tá Bùi Đình Quang nhấn mạnh.