Việc khởi kiện các doanh nghiệp cố tình nợ đọng BHXH: Còn nhiều vướng mắc về thủ tục pháp lý

Người lao động chịu thiệt thòi

Hiện nay, các DN trốn đóng, nợ BHXH, BHYT, bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) ước tính khoảng gần 12.000 tỉ đồng. Đặc biệt, hiện nay có khoảng hơn 2.000 tỉ đồng nợ BHXH từ các DN đã ngừng hoạt động, giải thể, phá sản, tồn tại cầm chừng hoặc chủ DN bỏ trốn, không thể thu hồi, nghĩa là quyền lợi của hơn 193.000 người lao động ở các DN này cũng bị “treo”, chưa có hướng giải quyết.

DN nợ BHXH gây ảnh hưởng đến lợi ích NLĐ là khẳng định của ông Vũ Đức Thuật - Phó Giám đốc BHXH TP.Hà Nội. Theo BHXH TP.Hà Nội, hiện nay trên địa bàn TP.Hà Nội có 50 DN nợ đọng BHXH “khủng” từ 6 đến 24 tháng trở lên, với tổng số nợ là hơn 226 tỉ đồng.

Theo nhận định của BHXH TP.Hà Nội, những đơn vị này đã có hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, xâm hại quyền và lợi ích hợp pháp của hơn 10.000 lao động, gây ảnh hưởng xấu đến an sinh xã hội trên địa bàn thủ đô.

Trên địa bàn Hà Nội, dẫn đầu danh sách DN “nợ khủng” BHXH là Cty TNHH may mặc XK VIT Garment (KCN Quang Minh, Mê Linh) với số tiền nợ là hơn 22,6 tỉ đồng, gây ảnh hưởng đến quyền lợi của 882 NLĐ.

Tiếp đến là Cty CP cầu 12 Cienco 1 (463 Nguyễn Văn Linh, phường Phúc Đồng, quận Long Biên), nợ BHXH hơn 14,9 tỉ đồng của 675 NLĐ; Cty CP cầu 14 (144/95 Vũ Xuân Thiều, quận Long Biên) nợ BHXH hơn 14,5 tỉ đồng (203 NLĐ); Cty CP đầu tư và phát triển công nghệ cao Minh Quân (KĐT Văn Quán, Hà Đông) nợ hơn 11 tỉ đồng (713 NLĐ); Cty CP đầu tư và xây dựng số 4 (243A Đê La Thành, Đống Đa) nợ hơn 10,6 tỉ đồng của 334 NLĐ…

Ngày 7.11, trao đổi với phóng viên Báo Lao Động, ông Vũ Ngọc Hà - Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật, LĐLĐ tỉnh Đồng Nai - cho biết: DN không đóng BHXH cho NLĐ dẫn đến tất cả các chế độ liên quan BHXH của NLĐ không được giải quyết. Đặc biệt, khi NLĐ nghỉ việc không thể trả, chốt BHXH cho NLĐ. NLĐ không có sổ để nộp cho Cty mới.

Không đóng BHXH thì cũng sẽ không đóng BHTN dẫn đến việc NLĐ không thể đi đăng ký hưởng BHTN được. Lúc NLĐ khó khăn nhất, cần hỗ trợ nhất thì không có tiền từ BHXH, ảnh hưởng nhiều quyền lợi do cơ quan bảo hiểm không thu được tiền, còn NLĐ lại không được hưởng chế độ chính đáng lúc khó khăn.

Khó khăn trong việc khởi kiện

Tháng 9.2016, Tổng LĐLĐVN và BHXH Việt Nam đã ký quy chế phối hợp trao đổi, cung cấp thông tin, tài liệu trong việc khởi kiện ra tòa án đối với các hành vi vi phạm pháp luật về BHXH, BHYT, BHTN. Theo đó, sau gần 2 năm thực hiện, các cấp công đoàn đã tiếp nhận 2.705 bộ hồ sơ do cơ quan BHXH chuyển sang; 20 LĐLĐ tỉnh, thành phố đã gửi đơn khởi kiện đến các cấp tòa án 187 vụ DN nợ BHXH (số còn lại không gửi nữa do không được thụ lý giải quyết).

Theo Phó Chủ tịch LĐLĐ TP.Hà Nội Lê Đình Hùng, việc khởi kiện các DN cố tình nợ đọng BHXH còn vướng mắc về thủ tục pháp lý. Trong đó, về thẩm quyền khởi kiện, CĐ chỉ có quyền khởi kiện khi được NLĐ ở DN đó ủy quyền và phải có giấy công chứng. Mặt khác thẩm quyền đứng ra khởi kiện theo quy định của pháp luật là CĐCS hoặc CĐ cấp trên trực tiếp cơ sở nơi DN chưa có tổ chức CĐ.

Trong thực tiễn, năng lực, trình độ đội ngũ cán bộ của CĐCS hiện nay khó có thể thực hiện việc khởi kiện, tham gia tố tụng. Ngoài ra, chưa có văn bản pháp luật nào hướng dẫn cụ thể về quy trình, điều kiện pháp lý để CĐCS có thể đại diện khởi kiện một vụ tranh chấp lao động tập thể ra tòa án. CĐ cấp trên cơ sở chỉ được khởi kiện khi có giấy ủy quyền của CĐCS hoặc NLĐ.

Ông Hùng cho biết thêm, hiện nay, hồ sơ khởi kiện còn nhiều thủ tục, quy trình khó đáp ứng. Trong khi chưa có hướng dẫn quy trình tham gia tố tụng của TAND Tối cao đối với hoạt động khởi kiện của tổ chức CĐ nên việc áp dụng để xét xử của tòa án cấp huyện ở các quận, huyện, thị xã là chưa thống nhất.

Theo ông Trương Ngọc Hùng - Trưởng ban Chính sách - Pháp luật, LĐLĐ TP.Đà Nẵng, một số DN hôm nay bị thanh tra, bị khởi kiện với số liệu nợ đọng BHXH là chừng này, nhưng ngày mai DN đó lại đóng thêm một khoản BHXH nhỏ nữa để đối phó dẫn đến số liệu nợ đọng BHXH thay đổi và cơ quan chức năng lại phải làm lại từ đầu. Việc tổ chức khởi kiện gặp không ít rắc rối. Khó khăn nhất chính là phải chọn được DN có “tiềm lực” để khởi kiện, thu hồi số nợ.

Còn đối với những DN chỉ còn trên giấy tờ, DN “chết lâm sàng” thì khởi kiện cũng không thể thi hành án. Trong khi đó, danh sách các DN nợ do cơ quan BHXH gửi sang thì chủ yếu là những DN đang gặp rất nhiều khó khăn.